Subtropische vruchtbomen in huis en tuin.
Wie kent ze niet: sinaasappelen, citroenen, grapefruit. Allemaal leden van de prachtige Citrus familie.
De bekendste soort is de sinaasappel. Met zijn glimmend altijdgroene bladeren, zijn overdadige oranjebloesems die naar seringen ruikt, en de mooie vruchten, is het een tot de verbeelding sprekende plant.
Dit is maar een van de vele Citrusachtigen, bijna allemaal groenblijvende planten die wel tegen lage temperaturen, maar niet tegen vorst kunnen. Makkelijke te herkennen omdat de hele plant vol zit met bolletjes etherische oliën. Deze zijn zichtbaar als doorzichtige plekjes als het blad tegen het licht wordt gehouden. De olie bestaat voor een groot gedeelte uit een bittere, brandbare stof, terpeen, ter bescherming tegen vraat. Als de olie uit geperste schillen ontdaan wordt van de bittere terpenen, dan blijft sinaasappelolie over, algemeen gebruikt om levensmiddelen en frisdranken de bekende sinas smaak te geven. Andere producten zijn het sap van de vrucht zelf, en uit de schil wordt ook nog pectine gewonnen. Deze aan zetmeel verwante stof wordt algemeen gebruikt als verdikkingsmiddel, zoals in jam.
Andere familieleden zijn Citrus limon. De citroenboom, dit is geen kleine boom zoals de sinaasappel, maar een warrige, flinke struik. Herkenbaar aan het rood aangelopen jonge schot en de grote bladeren. Ook de bloemen hebben een paarsachtige blos. Citrus reticula. De mandarijn, lijkt erg op de sinaasappel, het is ook een kleine boom, maar het blad is smaller en kleiner. Citrus maxima. De pompelmoes, een grove struik. Citrus paradisi. Grapefruit, flinke struik. xCitrofortunella mitis. Mini sier citrusboompje, vaak in tuincentra, zure vruchtjes. Poncirus trifoliatus. De enige winterharde verwant, een stekelig struikje met tennisbalachtige vruchten, maar mooie Citrus bloesem.
Een Citrusplant heeft zo zijn eisen, maar als daar aan wordt voldaan dan zijn ze goed te kweken. Alle soorten zijn veredeld op een onderstam, het is dus niet mogelijk goede planten te krijgen door pitten te zaaien. De koudegevoeligheid van de plant is erg afhankelijk van de gebruikte onderstam, daarom zijn planten uit het Middellandse zee gebied niet altijd geschikt voor ons klimaat. Een goede onderstam is de Poncirus, let op het label als u een plant koopt, dit moet erop staan! In het algemeen is de citroenboom het makkelijkst in de kost, en de sinaasappel het moeilijkst. De planten worden in kuip gekweekt, om 's winters binnen gezet te kunnen worden. Alle Citrusplanten hebben in de natuur een groot wortelstelsel, daarom blijven in kuip gekweekte planten vaak te klein. Zorg dus liefst voor een oversized kuip!
De grondsoort moet humusachtig, doorlatend, altijd vochtig en vooral kleihoudend zijn. Maar pas op: kalk is funest, dus geen kalkhoudende klei, meststoffen of hard water geven. Als door kalk de zuurgraad van de grond toch te hoog wordt uit zich dat meteen in geelverkleuring van het blad (chlorose). Geef in de zomer ruim stikstofmest om de groei erin te houden. Vanaf mei mogen de planten buiten, eerst een weekje in de schaduw, want direct zonlicht kan in de eerste week buiten het blad ernstig verbranden. Hierna een zonnige en luchtige plek, een vochtige broeikas is minder geschikt! Na september overwinteren in een lichte koude ruimte, liefst rond 10 graden Celcius. Als de planten binnenshuis bloeien, met een penseeltje de stampers bestuiven voor een betere vruchtzetting. De planten worden vaak belaagd door dopluis, de planten kunnen overdekt worden door de kleine schildjes. Deze kunnen met de hand verwijderd worden, zwaar aangetaste takken wegsnoeien. Voorkomen is beter dan genezen! Zwakke planten worden soms aangetast door spint, dan vaak afspuiten met koud water. Bladluis is binnenshuis bijna onvermijdelijk, hier zijn voldoende middeltjes voor in de handel.
De planten moeten regelmatig gesnoeid worden om een mooie vorm te houden, zo moeten citroenen soms flink teruggeknipt worden, anders ontstaan lange kale takken, een sinaasappel moet juist uitgedund worden, anders wordt het een dichte bos. Citrus bomen reageren goed op sterke snoei, ze lopen dan sterk uit met mooie takken, zelfs vanuit dikke, kale stammen. Als u een goede overwinteringruimte heeft, koop dan eens een Citrus boompje, zelf gekweekte citroenen, of zelfs een sinaasappel, dat is leuk en heel goed mogelijk!